“Tiểu thuyết dan ba” – Hãy đưa tay nắm lấy số phận!

Tiểu triết lí đàn bà Tác giả: Lý LanNXB Văn hóa –Văn nghệGiá bìa: 42.000Tôi đọc “Tiểu thuyết dan ba” của Lý Lan vào một ngày nào đó của tuổi 20 trôi qua tựa một đám mây nhẹ xốp , không âu lo , không vướng bận. Rồi đọc lại “Tiểu thuyết đàn bà” vào sinh nhật tuổi 25 , khi bạn đem cuốn sách gói trong những lớp giấy màu xanh đỏ và viết nắn nót mấy lời đề tặng. Bạn bảo: “Hãy đưa tay nắm lấy số phận của chính mình”. Tôi cười bạn sao mà… sến.30 tuổi , lại đọc “Tiểu triết lí dan ba ” trong một lần dọn dẹp tủ sách cũ. Chợt nhớ ngày 20 tuổi , lần nào ngồi chải mái tóc dài cho con gái , mẹ cũng thở dài: “Làm ý với cảnh trần dan ba khổ lắm con ơi…”. Chợt nhớ ngày 25 tuổi vẫn cao kì trước những chàng trai trồng cây si trước cửa , bố lại lắc đầu nhắc khéo: “Già kén kẹn hom”. Và 30 tuổi , như một chớp mi dài. 10 năm và 3 lần tái ngộ , thế mà có lẽ ta vẫn chưa hiểu hết “Tiểu thuyết đàn bà”…“Tiểu triết lí đàn bà ” - ngay cái tên sách đã là một thành công. Khó có xác xuất kiếm cho tác phẩm này một cái tên nào hay hơn thế , ngắn gọn hơn thế và bao trọn nội dung câu chuyện hơn thế. Đây là một cuốn tiểu thuyết , và không gì khác , nó viết về dan ba , bằng một ngòi bút “rất dan ba ”.Một cuốn tiểu thuyết có xác xuất khiến cô gái 20 tuổi lãnh đạm , cô gái 25 tuổi nhức đầu , cô nàng 27 tuổi lướt qua một tí rồi quên bẵng , nhưng một người dan ba 30 tuổi sẽ rất nhớ và rất “thấm”. Cuốn tiểu thuyết như một cây phả hệ đầy không đơn giản và rắc rối , về 4 thế hệ dan ba trong một gia đình. Băt đầu từ “bà ngoại” – một người dan ba không tên đã sống non một thế kỷ thế cuộc nhưng chưa từng có ngày vui vì phải lo âu cho 10 người con. Rồi đến những cô con gái , mỗi người một số phận , nhưng tựu trung lại đều không thoát khỏi chữ “bạc” của kiếp người. Đến đời những cô cháu gái , người ta lại gặp lại những “vết xe đổ”: Đen theo các cậu đi làm cách mệnh rồi mất tăm , Thoa bị tù Côn Đảo sau khi thất bại trong nhiệm vụ cách mệnh , Liễu lấy phải một người chồng nhu nhược , mẹ chồng đối đãi khắc nghiệt và bị buộc phải xa đứa con trai , chỉ được ôm theo đứa con gái chưa đầy 8 tháng tuổi rời khỏi nhà chồng với hai bàn tay trắng... Thế hệ phụ nữ thứ tư trong gia đình tưởng rằng sẽ “sáng sủa” hơn khi Không Bé xuất ngoại , lấy chồng Tây , nhưng dường như cái mệnh đề “làm đàn bà thì khổ” vẫn không ngừng đeo bám. Cô sống trong nỗi đơn chiếc nơi đất khách quê người , lạ lẫm với những khác biệt văn hóa và lạc điệu trong chính ngôi nhà của mình."Tiểu thuyết đàn bà" đã nằm im lìm suốt 16 năm trong chồng bản thảo của nhà văn Lý Lan. Mãi đến năm 2001 , khi sang Mỹ học , trong nỗi khắc khoải của người xa xứ , chị viết lại cuốn sách. Lý Lan đã từng nói về tác phẩm của mình: “Đây là một cuốn tiểu thuyết nói về chiến tranh , ở một chiến trường không có tiếng súng , đó là thành thị , nhưng bản chất là chiến tranh vẫn diễn ra vô ngần khắc nghiệt…Trong cuộc chiến tranh đó , những nhân vật của tôi chỉ là những con người vô ngần thường nhật. Họ là đàn bà con gái nhưng không than thân trách phận , cũng không so bì , thở than , biện bạch… Họ cứ sống giữa thế cuộc như vậy thật bình thường…”.Và quả là một cuộc chiến đúng nghĩa. Cuộc chiến của Thoa chống lại những ám ảnh về một quá khứ đã lùi xa. Cuộc chiến của Liễu chống lại những khắc nghiệt của thiên hạ để bảo vệ con mình. Cuộc chiến của Không Bé chống lại thói gia trưởng và cục cằn của người đàn ông mang tên “chồng”… Và còn xiết bao những thân phận phụ nữ khác nữa không được nhắc tên. Những người dan ba khổ cực và xấu số , nhưng là những người đàn bà không tình nguyện. Như lời của Thoa khuyên cô cháu gái Không Bé: “Mình phải tự quyết định cho dù số phận hay thần thế này nọ luôn áp đặt hay xô lệch con đường đời mình chọn”.Không phải những cô gái tuổi teen vẽ cuộc sống màu hồng , Lý Lan viết “Tiểu thuyết dan ba” bằng cái “đằm” của một người phụ nữ từng trải , một người dan ba có chồng. Vì thế , người đọc không chỉ tìm thấy trong cuốn sách những thân phận đàn bà , những thế cuộc đầy sinh động , mà còn thấy cả những triết lý sống , những đúc kết mà chỉ một ngòi bút “thuần dan ba ” mới có xác xuất viết ra: “Giáo dục chỉ cho chúng ta những lớp quần áo để mặc trong xã hội. Ai cũng mặc quần áo trước mặt người khác , dù là cha mẹ , bằng hữu , bè bạn gần gụi. Chỉ có vợ chồng mới trần trụi với nhau. Chỉ có vợ chồng mới biết bản chất của nhau!” - Quả rất đúng và rất “thấm”!30 tuổi , đọc “Tiểu triết lí dan ba ” , có lẽ ta mới nghiệm cạn lời chúc năm nao của bạn ngày sinh nhật - “Hãy đưa tay nắm lấy số phận của chính mình”. Và ta tin , dù 20 hay 30 , dù là một cô gái phơi phới tuổi trẻ hay một người đàn bà đã ủ những nếp nhăn nơi khóe mắt , chẳng bao giờ là muộn cho một cái nắm tay.